EUDR cezaları, denetim oranları ve gümrük: Verisi eksik sevkiyata ne olur?

Kısa cevap: EUDR cezaları AB'deki operatöre ve tüccara uygulanır; AB'de yerleşik olmayan Türk tedarikçiye doğrudan ceza öngörülmez. Ama sonuç size döner: DDS'si olmayan ürün AB pazarına sürülemez (Madde 3 ve 4), gümrük beyannamesinde DDS referans numarası bulunmalıdır (Madde 26(4)) ve veri vermeyen tedarikçi, müşterisi için ciro bazlı bir ceza riski demektir.

1. Kim sorumlu?

AB dışında yerleşik bir firma ürünü AB pazarına sürerse, ürünü AB'de piyasada bulunduran ilk AB'li kişi operatör sayılır (Madde 7). Durum tespiti, DDS ve 5 yıllık kayıt saklama onun yükümlülüğüdür. Türk tedarikçinin yükümlülüğü ise sözleşmeden doğar: müşteri veriyi ister, veri gelmezse ürünü alamaz.

2. Tüzüğün öngördüğü asgari yaptırımlar (Madde 25)

Ceza miktarlarını ve usullerini her üye devlet kendi mevzuatıyla belirler. Tüzük, cezaların etkili, orantılı ve caydırıcı olmasını ve en az şunları içermesini şart koşar:

Ayrıca üye devletler tüzel kişiler hakkındaki kesinleşmiş mahkeme kararlarını Komisyon'a bildirir; Komisyon bu kararların listesini firma adı, ihlal özeti ve cezayla birlikte internet sitesinde yayımlar (Madde 25(3)).

3. Düzeltici tedbirler (Madde 24)

Yetkili makam uyumsuzluk tespit ederse, cezadan bağımsız olarak operatörden makul bir süre içinde şunlardan en az birini ister:

• Şekli eksikliklerin giderilmesi
• Ürünün piyasaya sürülmesinin veya ihracının engellenmesi
• Ürünün derhal piyasadan çekilmesi veya geri çağrılması
• Ürünün hayır amaçlı bağışlanması veya bu mümkün değilse AB atık mevzuatına göre bertarafı

4. Denetim oranları (Madde 16, 2025/2650 ile güncel hali)

Her üye devlet, yıllık denetimlerin en az aşağıdaki oranları kapsamasını sağlar. Oranlar, emtianın üretildiği ülkenin risk sınıfına göre ve her emtia için ayrı ayrı hesaplanır:

Hangi firmanın denetleneceği risk bazlı seçilir. Kriterler arasında emtia türü, tedarik zincirinin karmaşıklığı ve uzunluğu, ürünlerin karışıp karışmadığı, parsellerin ormana komşu olup olmadığı, ülkenin risk sınıfı ve geçmiş ihlaller var (Madde 16(3)). Üçüncü kişilerin gerekçeli şikâyetleri de denetimi tetikleyebilir.

5. Gümrükte ne olur? (Madde 26)

• Kapsamdaki bir ürün AB'de serbest dolaşıma girmeden önce DDS referans numarası gümrüğe bildirilmelidir. Gümrük beyannamesini veren kişi bu numarayı beyana ekler.
• Gümrük kontrolleri risk analizine dayanır ve yetkili makamlarla bilgi paylaşılır.
• Gümrük sistemleri ile EUDR Bilgi Sistemi arasındaki elektronik arayüz 2025/2650'ye göre en geç 1 Aralık 2029'da kurulacak. Arayüz devreye girdiğinde, yetkili makamın kontrol için işaretlediği bir DDS'ye bağlı ürünün serbest dolaşıma girişi askıya alınır.

Pratik sonuç: AB'deki müşteriniz DDS'yi vermeden malınızı gümrükten çekemez. DDS'yi vermek için de sizin verinize ihtiyacı var. Veri geç gelirse mal limanda bekleyebilir; bekleme masrafının kime ait olduğu sözleşmenize bağlıdır.

6. Türk tedarikçi için 5 ders

1. Veriyi sevkiyattan önce gönderin. DDS gümrükten önce hazır olmalı.
2. Lotları karıştırmayın. Karışım hem sadeleştirilmiş usulü engeller hem de denetim seçiminde risk kriteri.
3. Sözleşmeleri okuyun. AB alıcısı ceza ve gecikme riskini veri, denetim hakkı veya fesih maddeleriyle tedarikçiye aktarabilir; satış sözleşmenizdeki EUDR maddelerini kontrol edin.
4. Kayıtları 5 yıl saklayın. Operatör DDS'yi ve belgeleri 5 yıl saklamak zorunda; denetimde size geri dönebilir.
5. İthal hammaddeye dikkat. Standart riskli menşe daha sık denetim ve daha fazla kanıt demek; Rusya ve Belarus menşeli ahşap ise yüksek risk ve ayrıca AB yaptırımları altında.

Sık sorulan sorular

EUDR cezası Türk ihracatçıya kesilir mi?

AB'de yerleşik olmayan bir Türk tedarikçiye EUDR doğrudan ceza öngörmez. Yaptırımlar AB'deki operatör, aşağı akış operatörü ve tüccara yöneliktir. Türk firmanın AB'de ithalat yapan bir şirketi varsa o şirket operatör olarak sorumludur.

EUDR para cezası ne kadar?

Tutarı üye devletler belirler. Tüzük, tüzel kişiler için azami para cezasının önceki mali yıldaki AB çapındaki yıllık toplam cironun en az %4'ü olmasını şart koşar. Ayrıca ürüne ve gelire el koyma, 12 aya kadar kamu ihalelerinden men gibi yaptırımlar öngörülür.

Ne kadar firma denetlenecek?

Üye devletler yıllık olarak en az şu oranları denetler: düşük riskli ülke menşeli ürünlerde operatörlerin %1'i, standart riskte %3'ü, yüksek riskte %9'u ve ürün miktarının %9'u.

DDS numarası olmadan mal gümrükten çıkar mı?

Hayır. Madde 26(4)'e göre DDS referans numarası, kapsamdaki ürünün serbest dolaşıma girmesinden önce gümrüğe bildirilmelidir.

Kaynaklar

• Tüzük (AB) 2023/1115 – Resmî Gazete metni (EUR-Lex)
• Tüzük (AB) 2025/2650 – Resmî Gazete metni
• Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/1093 – ülke risk sınıfları
• Avrupa Komisyonu – EUDR sayfası
• Avrupa Komisyonu EUDR SSS, 5. sürüm (PDF)

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Yapay zekâ destekli araçlarla hazırlanmış ve yukarıdaki resmî kaynaklarla 27.10.2026 tarihinde kontrol edilmiştir. Mevzuat değişebilir; kesin karar için AB'deki operatörünüz veya bir hukuk danışmanıyla teyit edin.

Diğer rehberler

• EUDR nedir? Türk ihracatçılar için sade ve güncel rehber
• EUDR GeoJSON nasıl hazırlanır? Parsel koordinatlarını adım adım hazırlama
• EUDR ve mobilya ihracatı: 30 Aralık 2026'ya kadar yapılması gerekenler
• EUDR due diligence statement (DDS): Türk tedarikçi olarak ne hazırlamalısınız?
• EUDR kapsamındaki ürünler ve GTİP (HS) kodları – Ekim 2026 güncel liste
• EUDR ve kakao, çikolata, kahve ihracatı: Türk üreticiler ne hazırlamalı?
• EUDR ve kağıt, karton, ambalaj ihracatı: Koli, kutu ve defter kapsamda mı?